Bình thơ: CHỢ XUÂN...

                      CHỢ XUÂN - MỘT CHÚT HỜN...  
        

                                                Tiểu dẫn: Bài được giải Tham gia bình thơ

                                                                        mừng "Thế giới trong ta" tròn 4 tuổi, đã in

                                                                        trên tạp chí này số 64/1998, nay đăng trên blog

                                                                            NGƯỜI CẦU AM, mà tác giả là chủ bút.

                                                                                                                      22/8-2013

                                                                                                                           TH

                  Mùa xuân em đi chợ Hạ,

        Mua cá thu về chợ hãy còn đông.

                  Ai nói với anh là em đã có chồng?

        Bực mình em đổ cá xuống sông, em về.

                                          Ca dao

Hai câu đầu của bài ca dao tả người, tả cảnh bình thường mà khéo gói gọn quy luật biến đổi thời gian bốn mùa (Và có lẽ của cả đời người): Xuân, Hạ, Thu, Đông! Mặc dù bốn từ đó: một chỉ thời gian, một chỉ địa danh, một chỉ vật phẩm, một chỉ trạng thái.                        

Một năm mở đầu bằng mùa Xuân, Xuân của đất trời, cũng là Xuân của lòng người đang tuổi thanh xuân, phơi phới lắm, rạo rực lắm. Lại là lúc đầu ngày, chợ đông người mua, kẻ bán. Cô gái đi chợ mua hàng hay cốt để khoe duyên? Chàng trai nhàn tản như kẻ du xuân, khôn ngoan thì đã hẳn, "trai khôn kén vợ chợ đông"! Nào có thấy anh ta mua gì, đi chợ, vui xuân, tìm bạn sánh duyên?                  

Nhưng vì trẻ trung, thiếu từng trải, lại cả tin, mới nghe nói vu vơ cô gái có chồng, anh đã chẳng muốn "người đâu gặp gỡ làm chi...". Cô gái thanh xuân nhường ấy, giòn tươi nhường ấy mà bị lầm tưởng là gái có chồng, thì cái người nam tỏ ra hững hờ kia sao không khỏi làm cho cô chạnh lòng? Nỗi bực mình xem chừng vô cớ, vì cô có thể trách ai? Trách anh thì không trách được, trách ai nữa thì cũng như chẳng trách người nào. Một chút giận hờn, nũng nịu làm duyên, hay cô chưa muốn neo chặt đời mình ở một bến nước nào, tù túng xuôi ngược chỉ trên một dòng sông? Cô vẫn muốn mình được tự do, tung tăng như cá bơi dưới nước, đợi ngày ra tận khơi xa?

Bài ca dao mộc mạc, lời lẽ không cầu kỳ, hay ở cấu tứ như một truyện ngắn. Có mở đầu: cô gái "đi chợ". Có kết thúc: "Đổ cá xuống sông, em về". Có thời gian: Mùa Xuân. Có không gian: Chợ hãy còn đông. Có nhân vật: Em, anh, ai. Có tâm trạng: Vui, bực mình.

Khi đi chợ cô gái vui tươi, nhí nhảnh, hai câu đầu nhịp thơ ngắt quãng như bước đi nhún nhảy: 

                  Mùa Xuân // em đi chợ Hạ //

        Mua cá thu về // chợ hãy còn đông //.

hai câu sau thể thơ lục bát phá cách như cô gái tâm tình rất trẻ, nồng hậu, nhưng cũng không còn vô tư, có lúc không làm chủ được hành động của mình. Câu thứ ba như một câu hỏi xẵng, không kìm nén, nên thốt ra thành một thôi dài, không thể ngắt: "Ai nói với anh rằng em đã có chồng?" Câu cuối chỉ tâm trạng không phải ở nỗi lòng, tình cảm nữa, mà đã biến thành hành động quả quyết: "Đổ cá xuống sông, em về".

Em về nhưng cá cũng được về nguồn, cá sẽ vượt vũ môn, thử thách, sóng gió rồi sẽ qua đi. Chính vì vậy bài ca dao kết thúc với cấu trúc mở: "...cá xuống sông, em về". Nhưng chắc chắn rồi em sẽ lại đến chợ, rồi anh sẽ lại gặp em, như "cá gặp nước như rồng gặp mây"... Ngày xuân còn dài, chợ họp theo phiên, phiên này tan còn những phiên sau. Anh và em đều rất trẻ, cuộc đời mở ra như "buổi chợ đang đông"...

Chợ xuân là một nét đẹp sinh hoạt văn hóa, nơi gặp gỡ của trai thanh gái lịch của một vùng quê. Làm sao cầm lòng cho đặng khi đất trời và lòng người đang xao xuyến mùa xuân!...

                                                                     3/ 1998

                                                                TRẦN  HÙNG

                                                               (Trần Kiều Am)