sưu tầm giới thiệu: NGÔ THÌ VỊ ĐỀ THƠ...

                      NGÔ THÌ VỊ ĐỀ THƠ

                LẦU HOÀNG HẠC

Dòng họ Ngô Thì là dòng họ danh tiếng ở Việt Nam, sản sinh ra một dòng văn học lớn ở nước ta trong thế kỷ 18-19, gồm nhiều nhà thơ, nhà văn có tài năng thực sự, trong đó nổi lên mấy đỉnh cao tiêu biểu: Ngô Thì Ức, Ngô Thì Sĩ, Ngô Thì Nhậm, Ngô Thì Vị, mà Ngô Thì Nhậm là đỉnh cao của các đỉnh cao ấy. Bài dưới đây nói về Ngô Thì Vị và bài thơ "Đề Hoàng Hạc lâu" của ông.

Ngô Thì Vị (còn có tên là Ngô Thì Hương, sinh ngày 17/10-1774 tại làng Tả Thanh Oai, huyện Thanh Oai, nay thuộc huyện Thanh Trì, Hà Nội. Là em Ngô Thì Nhậm, ông là con út trong nhà, sinh ra được 6 tuổi thì cha mất, cùng với hoàn cảnh xã hội lúc bấy giờ, gia đình lâm vào cảnh khốn khó, gieo neo và ly tán.

Khi Gia Long lên ngôi vua (1802), ông  được thu dụng, thời kỳ đầu làm Thiêm sư bộ Lại. Năm 1809 ông được sung làm phó sứ trong đoàn sứ sang nhà Thanh TQ. Ghé thăm Hoàng Hạc Lâu ông đọc thơ Thôi Hiệu, cũng nghe giai thoại về việc Lý Bạch đã đến lầu Hoàng Hạc đinh đề thơ, nhưng thấy bài thơ của Thôi Hiệu đề trên vách, Lý Bạch bèn vứt bút, ngửa mặt than rằng:

          Nhãn tiền hữu cảnh đạo bất đắc

          Thôi Hiệu đề thi tại thượng đầu.

Dịch nghĩa:

         Trước mắt thấy cảnh không tả được

         Vì Thôi Hiệu đã đề thơ ở trên đầu.

Vậy mà Ngô Thì Vị vẫn điềm nhiên cầm bút viết "Đề Hoàng Hạc lâu", phiên âm như sau:

                     ĐỀ HOÀNG HẠC LÂU

          Hán Thủy thành biên vân thụ thu,

          Tiên nhân bất kiến chỉ không lâu.

          Hà thời thiên tế lai hoàng hạc?

          Để ý giang trung phó bạch âu.

          Lý bá vị ưng thâu bút lực,

          Thôi quân bất hợp tác tương sầu.

          Việt Nam sứ giả Ngô Thì Vị,

          Đấu đảm đề thi ký thử du.

  

Dịch nghĩa:

                 ĐỀ THƠ LẦU HOÀNG HẠC     

          Bức thành bên sông Hán Thủy bóng cây và mây mùa thu lờ mờ,

          Người tiên không thấy đâu chỉ thấy mái lầu trơ trọi.

          Hạc vàng ở bên trời bao giờ trở lại?

          Giữa sông đàn chim âu trắng thỏa sức bơi,

          Nhà thơ Lý Bạch chưa chịu thua ai về bút lực (sao lại chùn bút?)

          Nhà thơ Thôi Hiệu than sầu là không hợp cảnh.

          Sứ thần Việt Nam là Ngô Thì Vị,

          Đánh bạo đề thơ ghi lại cuộc chơi hôm nay.

Dịch thơ:

                  ĐỀ LẦU HOÀNG HẠC

         Hán Thủy bên thành cảnh sắc thu,

         Người tiên chẳng thấy, thấy hoang lầu.

         Bên trời liệu có về  hoàng hạc?

         Trên sóng cứ bơi thỏa bạch âu.

         Bác Lý tài cao sao bút gác?

         Ông Thôi quê lạ đã thơ sầu.

         Việt Nam sứ giả Ngô Thì Vị

         Đánh bạo đề thơ tả viễn du.

                                      KIỀU AM dịch

Bài thơ của Ngô Thì Vị độc đáo khác người, ông tỏ ý tiếc là Lý Bạch bút lực dồi dào mà chịu chùn bút, ông cũng thấy nỗi nhớ quê của Thôi Hiệu là chưa hợp, chưa thấm vào đâu so với nỗi xa quê ngàn trùng cách trở như người đi sứ sống nơi đất khách, nỗi nhớ quê ấy mới thật thấm thía khó bề nguôi quên. Ông tỏ rõ vóc dáng tự hào của vị sứ giả Việt Nam, đồng thời cũng thể hiện lòng tự tôn, tự hào của dân tộc, của đất nước và con người Việt Nam.

Bài thơ lời lẽ khảng khái, chau chuốt, ý thơ tự nhiên, không cường điệu, rất đáng được chúng ta quan tâm tìm hiểu và thưởng thức.

                                                                                                                                                                 15/7-2013

                                                             TRẦN HÙNG
                                                             (Trần kiều Am)

                                                 Sưu tầm, giới thiệu và dịch thơ

Nguồn: Một số tác giả và tác phẩm Ngô gia văn phái. Ty văn hóa thông tin, Hà Sơn Bình, 1980, tr.179-195 (phần viết về Ngô Thì Vị)

Wikipedia: Mục từ "Lầu Hoàng Hạc"