Phiếm luận: THƠ HAY... LÀ KHÓ

                  THƠ HAY... LÀ KHÓ

                                    Tiểu dẫn: Bài viết cách nay hơn chục năm,

                                                                     Thấy vẫn còn ý nghĩa thực tế,

                                                         nên cho đăng trên Blog NGƯỜI CẦU AM
                                                                          mà tác giả là chủ bút. 
                                                                                          19/8-2013

                                                                                                TH   

Chỉ mới đây thôi, tôi được bạn bè, người quen tặng mấy tập thơ họ in. Họ đều là những người thành đạt, bận mải công việc mà vẫn in được thơ! Một người là giám đốc doanh nghiệp, một người là cán bộ tuyên huấn của cơ quan bộ, một người là sĩ quan tên lửa, một người là biên tập viên một tờ báo ngành thuần túy chuyên môn, chẳng dính dáng gì đến văn nghệ. Thế mà thơ họ in ra trông thật thích mắt: tên tác giả là người mình biết, sách in đẹp, bìa trang nhã, có tập còn kèm tranh minh họa.

Đọc báo Văn Nghệ số 1+2 năm 2003, gặp bài "Những cái tết của Tản Đà và đầu xứ Tố" của Cao Việt Linh, mới hay in nhiều thơ là cái "nạn" đã có từ lâu: "Năm 1941, gặp khi thơ các kiểu in ra thành tập tràn lan, Ngô Tất Tố bực mình đã kêu lên: "Đầu têu tại ông Tản Đà!" ".Tản Đà là người đầu têu, đi trước trong việc tự in thơ mình, bắt đầu là cuốn "Khối tình con". Mặc dù Ngô Tất Tố khẳng định: "Đành rằng thơ của ông ấy phần nhiều kiệt tác, in ra vẫn là xứng đáng", nhưng khéo đổ tội cho việc tự in thơ của Tản Đà: "Vì việc ấy của ông ta, nên chúng ta ngày nay mới khổ vì thơ", thi tập ra đời vô tội vạ, nháo nhào "không khác lợn con chợ huyện". Nhưng có lẽ phải coi đó là lời trách yêu, bởi vì nhờ vậy mà ngày nay, qua sàng lọc của thời gian, chúng ta mới được đọc những bài thơ, những tập thơ hay đích thực. Xét về khía cạnh nào đó, Tản Đà phải được coi là người có công trong việc phổ biến thơ mới.

Ngày nay với công nghệ in tiên tiến, giấy đẹp đủ loại, kinh tế phát triển, người giầu nhiều lên, tính hợm của, hợm danh cũng tăng theo tỷ lệ thuận, thì thơ in càng nhiều là điều dễ hiểu. Không ít người tự bỏ tiền túi ra in thơ như một thú chơi hiếu dị. Người ta ước tính số tập thơ in ra mỗi năm từ cấp quốc gia đến địa phương phải hàng ngàn đầu sách. Công bằng mà nói, vừa qua một số tác giả suốt đời tâm huyết với thơ đã chọn lọc và cho in các tuyển tập thơ rất đáng trân trọng, người đọc, tìm mua tìm đọc, không dễ kiếm. Ông anh cả tôi ở quê, thích đọc thơ muốn mua mấy tập thơ nói trên mà tìm không có, nhờ tôi ở phố mua giùm cũng không kiếm được. Đành viết thư đến nhà xuất bản đặt mua, không những được đáp ứng, mà chính tác giả ký tên và gửi biếu. Thật quý mối giao tình "đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu" giữa nhà thơ và bạn đọc như thế.

Nhưng ở bài "Dê cỏn buồn sừng" (VN, số Tết Quý Mùi), tác giả Tương Lai lại cho ta biết rằng, thời nào cũng có người tự huyễn hoặc mình, huyễn hoặc đời, tài năng thấp kém, nhưng lại hợm hĩnh khoe chữ, nên mới nảy nòi các nhà thơ "rởm", in nhiều bài thơ kém. Thời bà Hồ Xuân Hương, những anh tập tọng làm thơ, thích khoe chữ, đã được bà giáo hóa bằng tài năng và nghệ thuật đích thực, và "bằng tài thơ vô song, Hồ Xuân Hương đã làm quang quẻ bớt đi cái sự ô nhiễm bầu khí quyển thơ:

      Khéo khéo đi đâu lũ ngẩn ngơ

      Lại đây cho chị dạy làm thơ..."

Trong tình trạng thơ in nhiều, vàng thau lẫn lộn, người đọc đâu có đủ điều kiện và kiên nhẫn tìm tòi, sàng lọc, thẩm định thơ, nên cách dễ làm nhất là quay lưng lại với thơ, rồi ngán thơ, thậm chí "sợ" thơ nữa. Thành ra in nhiều thơ mà không mấy tác dụng, thiệt thòi cho cả hai bên: nhà thơ chân chính và bạn đọc đích thực.

Khi không, chẳng ai muốn trở thành "ong non ngứa nọc" và "dê cỏn buồn sừng" như trong bài thơ nhắc đến ở trên của Hồ Xuân Hương. Và chắc những người làm thơ, in thơ dễ dãi không khỏi lấy làm thẹn lắm thay, đồng thời cũng cảnh tỉnh khi đọc lời dạy của tiền nhân in trang trọng ở trang nhất "Thơ - Phụ bản báo VN quý I/2003:

"Người làm thơ không ngoài lấy trung hậu làm gốc, ý nghĩ phải hàm súc, lời thơ phải giản dị... Lòng người ta là thứ khó lường, phát ra làm thơ, thành ra lời nói, đến nỗi một chữ mà nghĩ ba năm mới được, giảng ngàn năm chưa xong, vì thế tôi cho là khó" (Nguyễn Cư Trinh, 1716-1761)

Vâng, quả vậy, thơ là khó, thơ hay lại càng khó! Thơ tuy không của riêng ai, nhưng xin đừng dễ dãi, tùy tiện với thơ.

                                                                                                                                                                    1/3-2003

                                                                  TRẦN HÙNG

                                                                 (Trần Kiều Am)