Sưu tầm, giới thiệu: BÀI THƠ THANH MINH...

            BÀI THƠ THANH MINH CỦA ĐỖ MỤC

        VÀ GIAI THOẠI VỀ VIỆC SỬA THƠ

        Đỗ Mục (803-853), tự Mục Chi, hiệu Phàn Xuyên, là nhà thơ thời vãn Đường TQ. Tương truyền ông là người có dáng thanh tú, thích ca vũ và có tài văn ngay từ nhỏ. Ông cũng được đánh giá là người tài hoa, lãng mạn, cương trực và có khí tiết.  Bài thơ THANH MINH của ông rất nổi tiếng, phiên âm Hán Việt như sau:

                                 THANH MINH

                  Thanh minh thời tiết vũ phân phân,

                  Lộ thượng hành nhân dục đoạn hồn.

                  Tá vấn tửu gia hà xứ hữu,

                 Mục đồng dao chỉ Hạnh Hoa thôn.

Dịch nghĩa:  

                            Tiết thanh minh

                Tiết thanh minh mưa rơi lất phất,

                Người đi trên đường tan nát cả tấm lòng.

                Ướm hỏi nơi nào có quán rượu,

                Trẻ chăn trâu chỉ xóm Hạnh Hoa ở đằng xa.

Dịch thơ:

                        Thanh minh lất phất mưa phùn,

               Khách đi đường thấm nỗi buồn xót xa.

                        Hỏi thăm quán rượu đâu à?

              Mục đồng chỉ lối Hạnh Hoa thôn ngoài.*

                                                           TƯƠNG NHƯ

            Có một giai thoại thú vị về việc sửa bài thơ này

            Ngày xưa có cái gọi là "y thi" (sửa thơ), người làm việc y thi, gọi là "y giả" (người sửa thơ). Chữ "y" dùng ở đây chính là chữ y dùng trong ngành y dược, có nghĩa là chữa bệnh. Vậy "y thi" phải hiểu là chữa bệnh cho thơ. Có lẽ, thơ Đường rất nghiêm ngặt về niêm, luật, vận, đối, nên không ít người mắc lỗi và bệnh trong thơ, thế nên mới cần đến các "y giả" (các thầy lang chữa bệnh cho thơ). Bài thơ Thanh minh của Đỗ Mục là một bài thơ hay, được phổ biến rộng rãi, rất đúng quy cách của thơ, nhưng có người, có lẽ lấy việc sửa thơ làm vui, hay để chơi chữ, bèn sửa bằng cách bỏ hai chữ cuối của câu đầu bài thơ, còn ba câu sau thì bỏ hai chữ đầu câu, thành bài thơ ngũ ngôn:

                                   THANH MINH

                          Thanh minh thời tiết vũ,

                          Hành nhân dục đoạn hồn.

                          Tửu gia hà xứ hữu?

                          Dao chỉ Hạnh Hoa thôn.

     Dịch nghĩa:

                       Tiết thanh minh trời mưa,

                       Người đi buồn nát lòng.

                       Quán rượu ở nơi nào?        

                       Chỉ xa xa thôn Hạnh Hoa.

Dịch thơ:

                                 THANH MINH

                         Tiết thanh minh mưa đổ,

                         Đau thắt lòng đi xa,                

                         Hỏi đây đâu quán rượu?

                         Người chỉ thôn Hạnh Hoa.

                                         KIỀU AM dịch

         Thú vị hơn, nhà ngôn ngữ học nổi tiếng Trương Chí Công sửa thành bài từ như sau:

                                THANH MINH

                       Thanh minh thời tiết vũ,

                       Phân phân lộ thượng hành nhân.

                       Dục đoạn hồn,

                       Tá vấn tửu gia hà xứ?

                       Hữu mục đồng dao chỉ

                       Hạnh Hoa thôn.

Lời dịch:

                               THANH MINH

                      Tiết thanh minh mưa đổ,

                      Người đi lướt thướt trên đường.

                      Đau xé lòng,

                      Ướm hỏi: đây đâu quán rượu?

                      Có trẻ chăn trâu chỉ

                     Hạnh Hoa thôn.

          Có lẽ chỉ có những ngôn ngữ đơn âm, như tiêng Hán hoặc tiếng Việt, mới có cách chơi chữ
thú vị như vậy.  

                                                                   TRẦN  HÙNG
                                                                  (Trần Kiều Am)

                                                               (Sưu tầm, giới thiệu)

Nguồn: * THƠ ĐƯỜNG, tập I, NXB Văn Học, H. 1987, tr. 264-265

            Tạp chí Thế giới Hoa ngữ, số 36
            Wikipedia: mục từ Đỗ Mục.